« حديث فضايل عثمان بسيار و پرشمار شده و در هر كوى و برزنى منتشر شده‌است ؛ اكنون با دريافت اين نامه ، مردم را به روايت دربارهءفضايل صحابه و خلفاى پيشين فرابخوانيد ، و هرگونه خيرى را كه يكى از مسلمانان دربارهء ابوتراب روايت مىكند ، مناقض آن را به نفع صحابه براى من بفرستيد ، كه اين كار نزد من محبوبتر بوده ، ديده‌ام را روشنتر مىسازد ؛ و براى كوبيدن برهان ابوتراب و شيعيان او كوبنده‌تر و از مناقب عثمان و فضل او بر آنان دشوارتر است ! » نامهء او براى مردم خوانده شد و از آن پس ، اخبار جعلى و نادرست بسيارى در مناقب صحابه روايت گرديد ، و مردم به رواياتى از اين دست همّت گماشتند و كار بدانجا رسيد كه آنها را بر فراز منابر قرائت ، و بر معلّمان مدارس القاء مىكردند و كودكان و نوجوانان بسيارى را براساس آن پرورش دادند ؛ به گونه‌اى كه همچون قرآن به فراگيرىاش پرداختند و دامنهء تعليم و تعلّم آن را به زنان و دختران و خادمان و نوكران خود گسترش دادند و بر آن پرورش يافتند . « . . . و از اين راه ، احاديث جعلى بسيار و تهمت‌هاى پرشمار آشكارگرديد ، و فقها و قضات و اميران براساس آنها طى مسيركردند ؛ و مبتلاترين مردم در اين فتنه ، قاريان و مفسّران رياكار سست عنصرى بودند كه با اظهار خشوع و عبادت ، اين احاديث را از پيش خود مىساختند تا نزد حكومتگران مقبول و به مجالس آنها نزديك و از اموال و امكان و مقام آنها بهره جويند ؛ تا آنگاه كه اين احاديث به دست دينداران رسيد ؛ كسانى كه كذب و بهتان را روا نمىدانستند ، لكن به گمان اينكه اينها احاديثى صحيح است ، آنها را پذيرفتند و روايت كردند ، و اگر باطل بودن آنها را مىدانستند هرگز آنها را روايت نكرده ، به آنها معتقد نمىشدند ! « 1 » » .

--> ( 1 ) . شرح نهج‌البلاغه ابن‌ابى الحديد ، خطبه شماره 203 ، ج 3 ص 15 - 16 ، و فجرالاسلام احمدامين ، ص 275 .